อานีบัล กีฮาโน (Aníbal Quijano Obregón, ค.ศ. 1930–2018) เป็นนักสังคมวิทยาและนักคิดมาร์กซิสต์ชาวเปรู ผู้บุกเบิกแนวคิด “ความเป็นอาณานิคมของอำนาจ” (colonialidad del poder) ซึ่งกลายเป็นกรอบสำคัญของทฤษฎีเดโคโลเนียลในลาตินอเมริกา ผลงานของเขามีอิทธิพลอย่างกว้างขวางต่อวงวิชาการโลกในด้านสังคมศาสตร์และปรัชญาการเมืองร่วมสมัย
ข้อมูลสำคัญ
เกิด: 17 พฤศจิกายน 1930 เมือง Yanama แคว้น Áncash ประเทศเปรู
เสียชีวิต: 31 พฤษภาคม 2018 ที่ ลิมา เปรู
สังกัดหลัก: มหาวิทยาลัยแห่งชาติมายอร์ เด ซานมาร์กอส (UNMSM)
แนวคิดเด่น: Colonialidad del poder (ความเป็นอาณานิคมของอำนาจ)
เกียรติคุณ: ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยในเปรู เวเนซุเอลา คอสตาริกา และ เม็กซิโก
ชีวิตและการศึกษา
กีฮาโนเกิดในหมู่บ้านพูดภาษาเกชัวบนเทือกเขาแอนดีส เติบโตท่ามกลางความเหลื่อมล้ำทางเชื้อชาติและชนชั้น ซึ่งภายหลังกลายเป็นแรงบันดาลใจทางวิชาการของเขา เขาศึกษาที่คณะอักษรศาสตร์และประวัติศาสตร์แห่ง UNMSM ก่อนจะหันมาสู่วิชาสังคมวิทยา และได้รับปริญญาเอกจากการวิจัยเรื่องการเกิดขึ้นของ “ชนชั้นโชโล” ในเปรู ช่วงทศวรรษ 1960 เขาทำงานใน คณะกรรมาธิการเศรษฐกิจเพื่ออเมริกาใต้และแคริบเบียน ที่ชิลี ร่วมกับนักทฤษฎีสาย dependency เช่น Fernando Henrique Cardoso และ André Gunder Frank
แนวคิดและผลงาน
ผลงานของกีฮาโนพัฒนาจากทฤษฎี dependency สู่การเสนอแนวคิด “colonialidad del poder” ซึ่งชี้ว่า ระบบทุนนิยมโลกสมัยใหม่ตั้งอยู่บนโครงสร้างอำนาจเชื้อชาติ ที่สืบเนื่องจากยุคอาณานิคม เขาวิเคราะห์ว่าความสัมพันธ์ระหว่างยุโรป – อเมริกา เป็นการจัดลำดับแบบเชื้อชาติที่ฝังอยู่ในสถาบัน วัฒนธรรม และความรู้ แนวคิดนี้เปิดทางให้การวิพากษ์ ยูโรเซนทริซึม และเป็นรากฐานของกระแสเดโคโลเนียลในเวลาต่อมา
บทบาททางสังคมและการเมือง
นอกจากงานวิชาการ เขายังมีส่วนร่วมในการก่อตั้งขบวนการ Movimiento Revolucionario Socialista (MRS) และเป็นบรรณาธิการวารสาร Sociedad y Política ซึ่งเผยแพร่แนวคิดสังคมนิยมเชิงวิพากษ์ เขาเป็นผู้สอนและนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนและความเสมอภาค จนได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในนักคิดละตินอเมริกันที่สำคัญที่สุดของศตวรรษที่ 20
ผลงานสำคัญ
Quijano, Anibal. 2000. Coloniality of power, ethnocentrism, and Latin America. Nepantla 1(3):
533- 580.
