ภาพประกอบที่ 1 Zhang Yiming ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ByteDance เจ้าของ TikTok
ที่มา: Businessinsider, 2025.
ความเป็นมา
จาง อีหมิง (Zhang Yiming) เกิดเมื่อวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1983 (เมือง Longyan มณฑล Fujian) เป็นผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ByteDance เจ้าของแพลตฟอร์ม-สื่อสังคมออนไลน์แบบวิดีโอสั้นที่รู้จักกันทั่วไปว่า TikTok แต่เฉพาะในจีนจะรู้จักกันในนาม Douyin ประวัติส่วนตัวของอีหมิง จบการศึกษาด้านวิศวกรคอมพิวเตอร์จาก Nankai University ที่เมือง Tianjin ของจีน แล้วเริ่มงานกิจการของบริษัทขนาดเล็กด้านเว็บไซต์ในจีนก่อนที่จะไปร่วมงานกับ Microsoft ในปี ค.ศ. 2008 แต่ก็ทนอยู่กับระบบงานบริษัทไม่ได้ จึงลาออกไปจัดตั้ง Fanfou และ Expedia ซึ่งเป็นกิจการ Startup ในปี ค.ศ. 2009 แล้วจัดตั้ง ByteDance ขึ้นในปี ค.ศ. 2012 เพื่อริเริ่มให้บริการเป็นแอปพลิเคชันผ่านโทรศัพท์มือถือเพื่อแชร์ข้อมูลที่เคลื่อนไหวเป็นภาพและเสียง-วิดีโอสั้น ๆ ในจีน ที่รู้จักกันในนามของ Douyin ที่เริ่มให้บริการในปี ค.ศ. 2015 หลังจากได้รับทุนสนับสนุนร่วมทุนจากผู้ลงทุน (Venture Capital) จาก Susquehanna International Group (VC ที่มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่ Pennsylvania สหรัฐอเมริกา เพื่อกระตุ้นให้ผู้คนเข้ามาใช้บริการในพื้นที่การสื่อสารของสังคมออนไลน์ และใช้งานในพื้นที่ของ Information Communication Technology ซึ่งแต่เดิมการทำหน้าที่นี้มีเพียงเครื่องมือการค้นหาข้อมูล (Search engine) คือ Baidu (ซึ่งก็คือ Google สำหรับการค้นข้อมูลภาษาจีน) จนทำให้มีคนใช้แอปนี้มากถึง 13 ล้านคนต่อวัน ต่อมาได้ขยายตัวการใช้แอปพลิเคชันในพื้นที่อื่นทั่วโลกในนาม TikTok ในปี ค.ศ. 2018
จากรายงานของ DataReportal (2024) ระบุว่า ในปี 2024 TikTok มีผู้ใช้งานทั่วโลกมากกว่า 1.56 พันล้านคน ซึ่งสะท้อนถึงการเติบโตของแพลตฟอร์มนี้อย่างต่อเนื่อง มีการใช้งาน 141 ประเทศ 39 ภาษา ผู้ใช้บริการโดยส่วนใหญ่เป็นคนอายุต่ำกว่า 24 ปี ถัดมาก็เป็นผู้มีอายุที่ต่ำกว่า 34 ปี โดยรวมคนใช้งานใน 2 ช่วงอายุข้างต้นคิดเป็น 34.4% โดยมีผู้หญิงใช้งานมากกว่าผู้ชาย
ผู้และการนำในยุคดิจิทัล
ด้านนวัตกรรม อีหมิง ได้แสดงบุคลิกลักษณะของการเป็นผู้นำในด้านนี้หลายประเด็น คือ (1) การก่อตั้งกิจการ ByteDance ในปี ค.ศ. 2012 อันเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างสรรค์แอปพลิเคชันที่สร้างเครื่องมือเพื่อสร้างประชากรในพื้นที่ของ ICT ด้วย AI-driven content recommendation works อันเป็นการสร้างสรรค์กระบวนการทางสังคมที่จะนำไปสู่การพัฒนาข้อมูลในพื้นที่ของโลกข้อมูลออนไลน์ Douyin ซึ่งเป็นผลงานของอีหมิงได้ทำหน้าที่เป็นแพลตฟอร์มของการเปลี่ยนผ่านทางสังคมของสื่อสังคมออนไลน์ ที่ใช้ข้อมูลสั้น (Prioritizing short-form) ที่เป็นภาพและเสียง และสร้างขึ้นโดยผู้ใช้งาน (User-generated) มีการคละเรื่องให้อยู่ในพื้นที่ใกล้ๆ กันเพื่อชักชวนให้ผู้ใช้งานเข้าชมวีดีโอ-ใช้งานแอป/พื้นที่ที่ขยายตัวออกไปอีก (Algorithm-curated video content) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่การใช้งานของโทรศัพท์มือถือ
Lesson Learned
หากจะเปรียบเทียบกับโครงสร้างการทำงานของ Facebook หรือ Twitter ซึ่งเป็นเรื่องที่มีการขับเคลื่อนข้อมูลทั้งประเภททั้งตัวอักษร ภาพ และเสียงไปตามเครือข่ายทางสังคม และกระบวนการทางสังคม แต่กรณีของ Douyin หรือ TikTok ที่อีหมิงและทีมงานสร้างสรรค์ขึ้น เจาะจงให้เป็นพื้นที่ของข้อมูลที่เป็นการปฏิบัติการของภาพและเสียง และพื้นที่ของการคละเรื่อง อันเป็นคุณลักษณะของการนำการเปลี่ยนแปลงแบบเปลี่ยนผ่าน (Transformational leadership) (Kircaburun et al., 2020)
TikTok ไม่เพียงแต่นำเอาชุมชนความบันเทิงเข้าไปบวกรวมเข้ากับการทำงานของแพลตฟอร์ม แต่ยังรวมเอาเรื่องของ e-commerce, online education, propaganda, and tourism และยังขจัดสิ่งที่ฝังรากลึกในการเข้าถึงซึ่งอำนาจทางสังคมออกไป โดยสร้างการเปลี่ยนแปลงขึ้นใน 2 ระดับ คือ หนึ่ง การสร้างพื้นที่ของvideo encyclopedia ที่รวบรวมข้อมูลไว้เพื่อการต่าง ๆ ทั้งการขาย การจัดลำดับ และการเก็บคลังเอกสาร สอง การทำหน้าที่สื่อสารภาคสนามสำหรับการโฆษณาและการสร้างภาพลักษณ์เพื่อการท่องเที่ยวของเมือง รวมทั้งบทบาทที่เหมาะสมในการสื่อสารของรัฐบาลกลางและท้องถิ่น (Zhang, 2020)
จากประวัติและประสบการณ์ของอีหมิง ถือได้ว่า เป็นผลผลิตของทรัพยากรมนุษย์ด้าน ICT-Digital ของจีนที่เติบโตและได้รับการศึกษาในระดับปริญญาจากสถาบันการศึกษาในประเทศของจีน ซึ่งเป็นสถาบันการศึกษาชั้นนำของจีนและของโลก อยู่ในระดับ 11 ของจีนโดย the QS World University Rankings in 2013 และอยู่ใน the top 200 globally by U.S. News & World Report เป็นผู้ที่มีประสบการณ์ร่วมงานกับ Microsoft ซึ่งเป็นบริษัทชั้นนำของโลก และยิ่งไปกว่านั้น ก็คือ การมีโอกาสได้รับการร่วมลงทุนกับ VC ซึ่งเป็นทั้งโอกาส แหล่งทุน และสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสำหรับการสร้างสรรค์ธุรกิจและการพัฒนาการนำและความเป็นผู้นำของยุคสมัย
เรียบเรียงโดย
ดร.สุนทร คุณชัยมัง
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนานวัตกรรมสังคม วิทยาลัยผู้นำและนวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยรังสิต
พฤษภาคม 2568
Reference
Business Insider. (March 27, 2025). Meet Zhang Yiming, the extremely private billionaire behind TikTok who is now China’s richest person. https://www.businessinsider.com/tiktok-bytedance-founder-zhang-yiming-net-worth-2024-10
DataReportal. (2024, January). Digital 2024: Global overview report. Retrieved from
https://datareportal.com/reports/digital-2024-global-overview-report
Kircaburun, K., Alhabash, S., Tosuntaş, Ş., & Griffiths, M. (2020). Uses and gratifications of
problematic social media use among university students: A simultaneous examination of the Big Five of personality traits, social media platforms, and social media use motives. International Journal of Mental Health and Addiction, 18(3), 525–547. https://doi.org/10.1007/s11469-018-9940-6
Zhang, Z. (2020). Infrastructuralization of Tik Tok: transformation, power relationships, and
platformization of video entertainment in China. Media, Culture & Society, 43(2), 219-236. https://doi.org/10.1177/0163443720939452
